Ödül ve Ceza

Ödül, beklenilen, ortaya çıkması, sürdürülmesi istenilen davranışların pekiştirilmesine yönelik yapılan bir uygulamayken, ceza ise, ortadan kaldırılması istenen davranışlara yöneliktir bir uygulamadır.

Ödül, kişinin onaylanan ve kabul gören bir davranışından dolayı haz duyması için verilen her tür pekiştireci kapsar.

Ceza ise, kişiyi hazdan yoksun bırakmayı tanımlayan her tür sınırlama ve yasaklamayı içeren yaptırımlardır. Ceza ile kişinin davranışının yarattığı sonuçlardan üzüntü ve pişmanlık duymasını amaçlanır.

Ödül ve ceza uygulamalarının asıl amacı, kişiye kendi davranışlarının sonuçlarını deneyimleterek, duygusal ve düşünsel öz denetim yapabilme becerisi ve kendini yönetebilme yeterliliği kazandırmaktır.

Sebepsiz yere ödül ve ceza verilmemelidir. Ödül ve cezanın mutlaka bir amaca yönelik ve bunun yanı sıra anlamlı olması gereklidir. Kişi, hangi davranışlarının sonucunda ödüllendirileceği veya cezalandırılacağı bilmelidir.

Önemli bir diğer noktada da, ölçüsüz ve davranışla orantılı olmayan ödül-ceza uygulamalarının aksi tepki yaratabileceğidir. Örneğin, kişinin her davranışının ödüllendirilmesi ve aynı şekilde her davranışına tepki göstermek de çok yanlıştır.

Yapılan araştırmalar, ödülün öğrenme yaşantısında cezaya göre daha etkili ve kalıcı olduğunu göstermektedir. Bu araştırmalardan çıkan sonuçlar şu şekilde özetlenebilir:

  1. Ödül ve ceza verilmeden önce, yapılan davranışın nedenleri araştırılmalıdır. Özellikle ceza vermeden önce, istenmeyen davranışta kişinin kişisel olarak ne ölçüde kusurlu olduğundan emin olunmalıdır.
  2. Ödül ve ceza, kişiliğin tamamına değil sadece istenmeyen davranışa yönelik olmalıdır.
  3. Eğer mümkünse, hangi davranışların neden ve nasıl ödüllendirileceği ya da cezalandırılacağını kişiyle birlikte kararlaştırmak eğitsel açıdan daha etkili olmaktadır.
  4. Ödül ve ceza, davranış ortaya çıktığı anda verilmeli ve mutlaka sonuçları izlenmelidir.
  5. Ödül ve ceza, yapıcı, yaratıcı ve en önemlisi de kişiyi geliştirecek nitelikte olmalıdır. Hiç bir zaman ödevler, dersler, kitap okumak gibi yararlı ve sorumluluk içeren aktiviteler ceza olarak kullanılmamalıdır. Aksi halde bu aktivite ve sorumlulukları yapmaya dönük algı ve motivasyon zedelenmiş olacaktır.
  6. Ödül ve ceza mantıklı ve anlaşılabilir ölçütlere göre verilmelidir. Örneğin ağır bir suça karşılık hafif bir ceza verilmesi istenmeyen davranışın ortadan kaldırılması için yeterli olmaz.
  7. Ödül ve ceza uygulamaları kararlı ve tutarlı bir biçimde yapılmalıdır. Aynı davranış bir kez ödüllendirilir, başka bir seferde ödüllendirilmez ya da bir kez cezalandırılır, diğer bir seferinde cezalandırılmazsa eğitsel etkisi azalmaktadır.
  8. Otorite figürü ödül ve ceza kullanımında, yansız ve adil olmalıdır.
  9. Otorite figürü ödül ve ceza verirken duygusal davranmamalıdır. Özellikle ceza, asla bir öfke ve hıncın sonucu olmamalıdır.
  10. Ödül ve ceza, kişinin içinde bulunduğu ortamın duygusal atmosferini olumsuz yönde etkileyen yoğunluk ve sıklıkta verilmemelidir. Kişiler, özellikle cezalandırma endişesinden korunmalıdır.
Close cart
Ara Toplam:  0,00